Fysiotherapie bij Artrose: Effectieve Behandelingen en Oefeningen

Fysiotherapie bij artrose is een bewezen en veilige methode om pijn te verminderen, gewrichten soepeler te maken en dagelijkse bewegingen te vergemakkelijken. Artrose is een veelvoorkomende aandoening die vaak de knieën, heupen, handen of rug aantast. Met gerichte behandelingen bij artrose, zoals manuele therapie, oefentherapie en houdingstraining, kun je de progressie van de klachten afremmen en de mobiliteit verbeteren. Regelmatige en aangepaste oefeningen bij artrose versterken de spieren rondom de gewrichten en verlagen de druk op het kraakbeen. Bovendien kunnen deze oefeningen helpen om de algehele functie te verbeteren en stijfheid te verminderen. Voor wie op zoek is naar manieren om pijn te verlichten bij artrose zonder direct naar medicatie te grijpen, biedt fysiotherapie een duurzame en natuurlijke oplossing. In dit artikel ontdek je hoe een goede aanpak je helpt actief en zelfstandig te blijven – ondanks artrose.

Wat is artrose?

Artrose is een chronische, degeneratieve gewrichtsaandoening die wordt gekenmerkt door de afbraak van kraakbeen, wat leidt tot pijn, stijfheid en beperkte mobiliteit. In tegenstelling tot inflammatoire gewrichtsaandoeningen, zoals reumatoïde artritis, wordt artrose veroorzaakt door mechanische slijtage en belasting van de gewrichten.

Kraakbeen heeft een schokabsorberende functie en zorgt voor een soepele beweging van de gewrichten. Bij artrose wordt het kraakbeen geleidelijk dunner en minder elastisch, waardoor de botten tegen elkaar wrijven. Dit veroorzaakt ontstekingen, botwoekeringen (osteofyten) en verminderde gewrichtsfunctie.

Artrose kan elk gewricht in het lichaam aantasten, maar komt het meest voor in de knieën, heupen, handen en de wervelkolom. De ziekte ontwikkelt zich geleidelijk, en zonder de juiste behandeling kan het leiden tot ernstige mobiliteitsproblemen en functionele beperkingen.

Veelvoorkomende symptomen van artrose

Gewrichtspijn, vooral bij beweging of belasting.
Ochtendstijfheid, die vaak verbetert na beweging.
Verminderde mobiliteit, wat dagelijkse activiteiten bemoeilijkt.
Kraken of knarsende geluiden tijdens het bewegen van het gewricht.
Zwelling en gevoeligheid, vooral in de knieën en heupen.
Misvorming van het gewricht, wat optreedt in gevorderde stadia.

Hoewel artrose een progressieve aandoening is, kunnen fysiotherapie, oefentherapie en levensstijlaanpassingen de klachten aanzienlijk verminderen en de kwaliteit van leven verbeteren.

Anatomie – welke gewrichten worden het meest getroffen?

Een gezond gewricht bestaat uit verschillende structuren die zorgen voor stabiliteit en mobiliteit. De belangrijkste componenten zijn:

Kraakbeen – een gladde, elastische laag die de gewrichtsoppervlakken bedekt en wrijving vermindert.
Synoviale vloeistof – een smerende vloeistof die gewrichtsvoeding levert.
Gewrichtskapsel – een beschermend membraan rondom het gewricht dat stabiliteit biedt.
Ligamenten en pezen – ondersteunen de gewrichten en helpen bij het reguleren van beweging.
Subchondraal bot – het bot direct onder het kraakbeen, dat dikker wordt bij artrose.

Veelvoorkomende gewrichten die door artrose worden aangetast

Knieartrose (gonartrose) – veroorzaakt pijn, zwelling en verminderde beweeglijkheid, vooral bij langdurige belasting.
Heupartrose (coxartrose) – leidt tot pijn in de heup, lies en dij, waardoor lopen moeilijker wordt.
Rugartrose (spondylose) – beïnvloedt de gewrichten in de nek en onderrug, wat kan leiden tot pijn en beperkte mobiliteit.
Hand- en vingerartrose – veroorzaakt stijfheid en botknobbels (noduli van Heberden en Bouchard), wat de grijpkracht vermindert.
Schouderartrose (omartrose) – beperkt de beweging van het schoudergewricht en kan het moeilijk maken om de arm op te tillen.
Enkelartrose – minder vaak voorkomend, maar kan de balans en het looppatroon beïnvloeden.

Bij artrose worden deze structuren geleidelijk aangetast, wat kan leiden tot pijn, functiebeperkingen en uiteindelijk een verminderde levenskwaliteit.

Incidentie van artrose

Artrose is een van de meest voorkomende gewrichtsaandoeningen ter wereld en een belangrijke oorzaak van chronische pijn en invaliditeit.

Ongeveer 10% van de mensen ouder dan 45 jaar heeft symptomatische artrose.
Meer dan 50% van de mensen ouder dan 65 jaar heeft radiografische tekenen van artrose.
Vrouwen hebben een hoger risico dan mannen, vooral na de menopauze.
Knieartrose is de meest voorkomende vorm, goed voor ongeveer 40% van alle gevallen.
Overgewicht verhoogt het risico op knie- en heupartrose tot vier keer.
Beroepen met zwaar lichamelijk werk of repetitieve bewegingen verhogen de kans op artrose.

Door de vergrijzing en de toename van obesitas wordt verwacht dat het aantal mensen met artrose in de toekomst verder zal toenemen.

Risicofactoren voor artrose

Leeftijd

De kans op artrose neemt toe met de leeftijd, omdat het kraakbeen minder elastisch en kwetsbaarder wordt.

Genetische factoren

Mensen met familiaire aanleg voor artrose hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van de aandoening.

Overgewicht en obesitas

Extra lichaamsgewicht verhoogt de druk op de gewrichten, vooral in de knieën en heupen, wat het kraakbeen sneller doet slijten.

Eerdere gewrichtsletsels

Beschadigingen zoals gescheurde ligamenten, meniscusletsels en botbreuken kunnen het kraakbeen aantasten en leiden tot secundaire artrose.

Verkeerde houding en overbelasting

Langdurige verkeerde belasting kan ongelijke slijtage van het kraakbeen veroorzaken, vooral in de knieën, heupen en rug.

Inflammatoire en metabole ziekten

Aandoeningen zoals reumatoïde artritis, jicht en diabetes kunnen het risico op artrose verhogen.

Gebrek aan fysieke activiteit

Een sedentaire levensstijl leidt tot spierzwakte en een verminderde doorbloeding van de gewrichten, wat de degeneratie kan versnellen.

Hormonale veranderingen

Vrouwen na de menopauze lopen een verhoogd risico op artrose, waarschijnlijk door verlaagde oestrogeenspiegels, wat de elasticiteit van het kraakbeen beïnvloedt.

Soorten artrose

Primaire en secundaire artrose

Primaire artrose ontstaat zonder een duidelijke onderliggende oorzaak en wordt meestal geassocieerd met ouderdom, genetische aanleg en langdurige mechanische belasting van de gewrichten. Deze vorm komt vaak voor in knieën, heupen, vingers en de wervelkolom.

Secundaire artrose ontwikkelt zich als gevolg van een andere aandoening of externe factor, zoals gewrichtsblessures, ontstekingsziekten (bijv. reumatoïde artritis), metabole stoornissen (bijv. diabetes, jicht) of aangeboren gewrichtsafwijkingen. Secundaire artrose kan sneller verergeren dan primaire artrose.

Artrose per aangetast gewricht

Knieartrose (gonartrose) – veroorzaakt pijn, stijfheid en zwelling, vooral bij langdurige belasting.
Heupartrose (coxartrose) – leidt tot pijn in de heup, lies en dijbeen, wat lopen en dagelijkse bewegingen bemoeilijkt.
Rugartrose (spondylose) – beïnvloedt de gewrichten in de nek en onderrug, wat kan leiden tot chronische pijn en bewegingsbeperkingen.
Hand- en vingerartrose – veroorzaakt stijfheid en botknobbels (noduli van Heberden en Bouchard), waardoor grijpkracht en fijne motoriek verminderen.
Schouderartrose (omartrose) – vermindert de beweeglijkheid en kan pijn veroorzaken bij het optillen van de arm.
Enkelartrose – minder voorkomend, maar kan balansproblemen veroorzaken en het looppatroon beïnvloeden.

Posttraumatische artrose

Deze vorm ontstaat als gevolg van een eerdere gewrichtsblessure, zoals botbreuken, gescheurde ligamenten of meniscusschade. Dit komt vaak voor bij jonge mensen en sporters, vooral in de knieën en enkels.

Idiopathische artrose

Idiopathische artrose wordt gediagnosticeerd wanneer er geen duidelijke oorzaak is voor de ontwikkeling van de aandoening. Dit type kan één of meerdere gewrichten aantasten, meestal symmetrisch.

Klinisch onderzoek

De diagnose artrose wordt gesteld op basis van een medische anamnese, lichamelijk onderzoek en beeldvorming.

Anamnese – de arts vraagt naar de duur en intensiteit van de pijn, beperkingen in beweging, eerdere gewrichtsblessures en erfelijke factoren.
Lichamelijk onderzoek – de arts beoordeelt de gewrichtsbeweeglijkheid, pijn bij druk, zwelling en gewrichtsstabiliteit.
Belangrijke testen:
- McMurray-test – wordt gebruikt om meniscusschade bij knieartrose vast te stellen.
- FABER-test – helpt bij de diagnose van heupartrose door de mobiliteit en pijnniveaus te meten.

Beeldvormend onderzoek

Röntgen (RTG) – toont versmalling van de gewrichtsspleet, botwoekeringen (osteofyten) en kraakbeenverlies.
Magnetische resonantie beeldvorming (MRI) – geeft een gedetailleerd beeld van kraakbeen, ligamenten en gewrichtsstructuren, vooral nuttig in vroege stadia.
Computertomografie (CT) – wordt gebruikt bij complexe botafwijkingen om de ernst van artrose te beoordelen.
Echografie (US) – kan helpen bij het opsporen van gewrichtsvocht, ontstekingen en kraakbeenschade.

Behandeling

Conservatieve behandelmethoden

Fysiotherapie en revalidatie

Fysiotherapie is een van de meest effectieve behandelingen voor het verminderen van pijn, verbeteren van gewrichtsfunctie en versterken van spieren rond het aangetaste gewricht.

Manuele therapie

Mobilisatie en manipulatie van gewrichten verbeteren de bewegingsvrijheid, verminderen pijn en stimuleren de bloedcirculatie.

Fysische therapie

TENS (transcutane elektrische zenuwstimulatie) – helpt pijn te verlichten door elektrische stimulatie van zenuwen.
Ultrageluidtherapie – bevordert de bloedcirculatie en versnelt het herstel van kraakbeen en weefsels.
Lasertherapie – heeft een ontstekingsremmend effect en ondersteunt celregeneratie.

Hydrotherapie

Bewegingsoefeningen in warm water verminderen de belasting op gewrichten en verbeteren spierkracht en flexibiliteit.

Oefeningen bij artrose

Regelmatige lichaamsbeweging is cruciaal om spieren te versterken, stabiliteit te verbeteren en de gewrichten te ontlasten.

Krachttraining

Beenliften in rugligging – versterken de quadriceps en verminderen belasting op de knie.
Kuitheffingen – verbeteren de kracht van de kuitspieren en bevorderen balans.
Squats tegen een muur – helpen bij het versterken van de bovenbeenspieren zonder de knieën te overbelasten.

Mobiliteits- en rekoefeningen

Quadriceps stretch – vermindert spierspanning en verbetert de knieflexibiliteit.
Heuprotaties – houden het heupgewricht soepel en verminderen stijfheid.

Balans- en coördinatietraining

Op één been staan – helpt bij het activeren van stabiliserende spieren en balanscontrole.
Balansoefeningen op een zachte ondergrond – verbeteren lichaamsbewustzijn en houding.

Orthopedische hulpmiddelen

Kniebraces en orthesen – bieden gewrichtsstabiliteit en verminderen pijn.
Op maat gemaakte inlegzolen – corrigeren de belasting en verminderen druk op pijnlijke gewrichten.

Levensstijlaanpassingen

Gewichtsverlies – elke kilo minder vermindert de belasting op knieën en heupen.
Ergonomische aanpassingen – gebruik van correcte zithoudingen en werkplekaanpassingen om overbelasting te voorkomen.
Ontstekingsremmend dieet – voedingsmiddelen rijk aan omega-3, antioxidanten en collageen ondersteunen de gewrichtsgezondheid.

Hoe kan men zelf artroseklachten verminderen?

Artrose is een chronische aandoening, maar met de juiste aanpak kan men pijn verminderen, gewrichtsfunctie behouden en de progressie van de ziekte vertragen. Dit kan door een combinatie van beweging, ergonomische aanpassingen en gezonde gewoonten.

Welke bewegingen moet men vermijden bij artrose?

Bepaalde bewegingen kunnen de gewrichten extra belasten en de afbraak van kraakbeen versnellen. Het is daarom belangrijk om:

Schokbelastende activiteiten, zoals hardlopen op harde ondergrond en springen, te vermijden.
Zware krachttraining zonder goede techniek te beperken, omdat dit gewrichtsdruk kan vergroten.
Lange periodes van stilzitten te voorkomen, omdat dit gewrichten stijver maakt.
Plotselinge draaibewegingen te vermijden, vooral bij knie- en heupartrose.
Een slechte houding en asymmetrische belasting te corrigeren, zodat gewrichten niet onnodig slijten.

Wat kan men doen om artrose te voorkomen en de symptomen te verminderen?

Het nemen van preventieve maatregelen kan de klachten aanzienlijk verminderen en de gewrichtsfunctie verbeteren. Effectieve strategieën zijn:

Regelmatig bewegen, zoals wandelen, zwemmen en fietsen, om gewrichten soepel te houden.
Krachttraining om de omliggende spieren te versterken en de gewrichten te ontlasten.
Rekoefeningen en mobiliteitstraining om stijfheid te verminderen en gewrichtsbeweeglijkheid te behouden.
Gewichtsverlies, vooral bij overgewicht, om de druk op de gewrichten te verminderen.
Een goede lichaamshouding, zowel bij zitten als staan, om overbelasting te voorkomen.
Het dragen van goed schoeisel met demping, om schokken op de gewrichten te minimaliseren.
Een ontstekingsremmend dieet met voedingsmiddelen die rijk zijn aan omega-3, antioxidanten en collageen.
Warmtebehandeling om stijfheid te verminderen en koudetherapie om zwelling en ontstekingen te beheersen.

Wat kan men doen bij gevorderde artrose om een operatie te vermijden?

Zelfs bij gevorderde artrose kunnen bepaalde behandelingen helpen om de klachten onder controle te houden zonder chirurgische ingrepen. Belangrijke methoden zijn:

Fysiotherapie op maat, waarbij een specialist oefenprogramma’s opstelt voor pijnvermindering en verbeterde functie.
Hydrotherapie (watertherapie), omdat beweging in water de gewrichten ontlast en tegelijkertijd spieren versterkt.
Gebruik van orthopedische hulpmiddelen, zoals kniebraces, steunzolen en wandelstokken om de belasting te verminderen.
TENS-behandeling (elektrische zenuwstimulatie) voor pijnverlichting zonder medicatie.
Dagelijkse aanpassingen, zoals minder langdurig staan en slim omgaan met bewegingen die extra belasting geven.

Door een actieve levensstijl, fysiotherapie en aanpassingen in het dagelijks leven kunnen veel mensen met artrose een goede kwaliteit van leven behouden en operaties zo lang mogelijk uitstellen.

Veelgestelde vragen over artrose

1. Welke vormen van beweging zijn het beste bij artrose?

Activiteiten met weinig impact, zoals zwemmen, fietsen, yoga, lichte krachttraining en wandelen, zijn het meest effectief en veilig.

2. Is artrose te genezen?

Nee, artrose is een chronische aandoening, maar de juiste behandelingen kunnen de progressie vertragen en de klachten verminderen.

3. Wat is het beste dieet bij artrose?

Voedingsmiddelen rijk aan omega-3 vetzuren (zalm, lijnzaad), antioxidanten (groenten, bessen) en collageen (bottenbouillon, gelatine) kunnen helpen om gewrichten gezond te houden.

4. Wanneer moet men warmte of kou gebruiken bij artrose?

Koude therapie is effectief bij zwelling en ontstekingen.
Warmte therapie helpt tegen stijfheid en spierpijn.

5. Hoe kan men voorkomen dat artrose erger wordt?

Door regelmatig te bewegen, spieren te versterken, een gezond gewicht te behouden en gewrichten correct te belasten, kan de progressie van artrose worden vertraagd.

Met de juiste aanpak kunnen mensen met artrose actief en pijnvrij blijven leven.